ก่อนจะสูงเฉียดดาว ดอยเชียงดาวเคยเป็นทะเลมาก่อน

ก่อนจะสูงเฉียดดาว ดอยเชียงดาวเคยเป็นทะเลมาก่อน

เทรนด์การปีนเขากำลังเป็นที่นิยมในหมู่วัยรุ่นโดยเฉพาะช่วงสิ้นปีที่อากาศกำลังเย็นสบาย หนึ่งในสถานที่ที่พลาดไม่ได้ คือ ดอยเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ที่สูงเป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย (ประมาณ 2,225 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง) นอกจากความสวยงามของภูเขาที่โดดเด่นออกมาจากพื้นที่รอบข้าง ใครจะนึกว่าบริเวณที่ภูเขาลูกนี้ตั้งอยู่ เคยเป็นทะเลมาก่อน!

ดอยเชียงดาวเป็นภูเขาหินปูน ยุคคาร์บอนิเฟอรัส-เพอร์เมียน (ประมาณ 340-250 ล้านปี) หินปูนมีสีเทาและบางบริเวณมีสีเทาเข้ม ลักษณะเด่นของภูเขาหินปูนรวมถึงดอยเชียงดาวคือมีการแสดงลักษณะภูมิประเทศแบบคาสต์ (Karst Topography) สังเกตได้จากยอดเขาแหลมหรือเป็นตะปุ่มตะป่ำเนื่องจากถูกกัดกร่อนไม่ว่าจะด้วยฝนกรดหรือลม

สิ่งที่น่าตื่นเต้นคือ เราสามารถพบซากดึกดำบรรพ์ (Fossils) ในหินปูนที่ดอยเชียงดาวด้วย!

ซากดึกดำบรรพ์สำคัญที่พบคือ ฟิวซูลินิด (Fusulinid) ซึ่งเป็นฟอสซิลดัชนี (Index Fossil) ที่บอกอายุหิน ว่ามีอายุอยู่ในยุคคาร์บอนิเฟอรัสถึงเพอร์เมียน นอกจากนี้ยังพบซากดึกดำบรรพ์พวกปะการังอีกด้วย ซากดึกดำบรรพ์เหล่านี้เองเป็นตัวบอกพวกเราถึงสภาพแวดล้อมในอดีต(paleoenvironment) ว่า…
ดอยเชียงดาวเคยเป็นภูเขาใต้ทะเล (seamount)

 CD5

ลักษณะหินปูนชนิดหนึ่งที่พบบนดอยเชียงดาว(Ueno & Charoentitirat, 2011)

รู้ได้ยังไงว่า ดอยเชียงดาว เคยเป็นภูเขาใต้ทะเลมาก่อน?

ลองนึกภาพตาม…

ประมาณ 250 ล้านกว่าปีก่อน บริเวณที่ดอยเชียงดาวตั้งอยู่เป็นทะเลที่สภาพแวดล้อมเหมาะให้สิ่งมีชีวิตทั้งฟิวซูลินิดหรือปะการังสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้

สิ่งมีชีวิตเหล่านี้มีองค์ประกอบส่วนหนึ่งเป็นแคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) ดังนั้นพอพวกมันตาย จึงตกสะสมลงที่พื้นทะเลหรือบริเวณที่ราบสูงใต้ทะเล กลายเป็นภูเขาหินปูนใต้ทะเลนั่นเอง!

หลังจากนั้นกระบวนการธรณีแปรสัณฐาน ในกรณีนี้คือ การชนกันของแผ่นเปลือกโลกทวีป ได้ทำให้ทะเลโบราณปิดตัวลง และแผ่นเปลือกโลกยกตัวสูงขึ้นจนกลายเป็นดอยเชียงดาวอย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน

อะไรที่ทำให้ดอยเชียงดาว พิเศษกว่าที่อื่นๆ?

หากนึกถึงเวลาเราไปเที่ยวทะเล จะเห็นว่าพวกปะการังจะอยู่ไม่ห่างจากชายฝั่งมากนัก เป็นบริเวณที่น้ำทะเล ตื้น อุ่น และใส แสงแดดส่องถึง สิ่งมีชีวิตจะเจริญเติบโตได้ดี และพอมันตายก็จะตกสะสมเป็นหินปูน ดังนั้นหินปูนโดยปกติแล้วจะสะสมตัวบริเวณใกล้ๆชายฝั่งนั่นเอง

แต่ทว่า ดอยเชียงดาวไม่ได้เกิดอยู่ใกล้ชายฝั่งเลย! มันเกิดกลางทะเล! แล้วรู้ได้อย่างไร?….
ดอยเชียงดาวเป็นภูเขาหินปูนที่มีการสะสมตัวอย่างต่อเนื่อง ไม่มีตะกอนเม็ดจากบนบกมาแทรกเลย

พูดให้เข้าใจง่ายๆคือ
1. หากหินปูนเกิดใกล้ๆชายฝั่ง (บริเวณ I ในภาพ A) เราจะยังพอเห็นชั้นหินที่เป็นเม็ดทรายหรือตะกอนที่ถูกพัดมาจากบก มาแทรกตามหินปูนอยู่บ้าง แต่เพราะดอยเชียงดาวเกิดไกลออกไปจากชายฝั่ง (บริเวณ II ในภาพ A) จึงไม่พบพวกเม็ดตะกอนจากบกเลย
2. อีกหลักฐานหนึ่งที่มาสนับสนุนคือฟิวซูลินิดที่พบในดอยเชียงดาวเป็นสปีชีส์ที่มีอายุต่อเนื่องตั้งแต่คาร์บอนิเฟอรัสถึงเพอร์เมียนเลยทีเดียว ซึ่งชี้ให้เห็นว่าหินปูนตกสะสมตัวอย่างต่อเนื่องเป็นภูเขาลูกใหญ่อย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน

 CD6(A) เปลือกโลกใต้มหาสมุทรที่ประกอบด้วยหินบะซอลต์ และภูเขาใต้ทะเล(www.fotolibra.com), (B) หินบะซอลต์รูปหมอน บริเวณ 40 กิโลเมตรทางทิศเหนือจากดอยเชียงดาว(Ueno & Charoentitirat, 2011)


นอกจากนี้ บริเวณที่สิ่งมีชีวิตเหล่านั้นตกสะสม เป็นเปลือกโลกใต้มหาสมุทร (oceanic crust) ซึ่งเป็นหินบะซอลต์ที่่แสดงลักษณะเฉพาะ เรียกว่า ลาวารูปหมอน (pillow lava) เกิดจากการที่หินหนืด (magma) ใต้โลกปะทุออกมาเป็นลาวาบริเวณรอยแยกแผ่นเปลือกโลก สัมผัสน้ำทะเลและเย็นตัวอย่างรวดเร็ว ทำให้พื้นผิวของหินมีลักษณะกลม มน รูปทรงคล้ายหมอน (ภาพ A และ B)

หินบะซอลต์ที่โผล่ให้เราเห็นบนโลก จะมีลักษณะเนียนเรียบคล้ายเนินเทเลทับบี้ ไม่เป็นตะปุ่มตะป่ำ เหมือนหินปูน
ถ้าสังเกตดีๆ มันคือบริเวณฐานรอบๆของดอยเชียงดาว!

ด้วยหลักฐานของซากดึกดำบรรพ์ การไม่มีตะกอนจากบก บวกกับ หินบะซอลต์รูปหมอนที่ฐานภูเขา
ยิ่งเป็นหลักฐานเสริมกัน ว่าสภาพแวดล้อมในอดีตของบริเวณนี้ อยู่ไกลจากฝั่งและเคยเป็นทะเลแน่นอน! 😉

ถ้าได้ไปเที่ยว ลองจินตนาการดูนะ (‘:

CD2

ป.ล. เมื่อสิ้นปี 2558 ได้มีโอกาสไปสันป่าเกี๊ยะกับเพื่อนที่ภาควิชา มองดอยเชียงดาวจากตรงนั้น แล้วมีความรู้สึกว่า…
“โอ้โหวว (สวยจัง) Seamount ใหญ่ขนาดนี้ จินตนาการไม่ถูกเลยว่าทะเลโบราณจะใหญ่โตแค่ไหนน… เจ๋งอะ!”

This is AMAZING!

#Geologyisallaround
#Geotourism

References

  • Ridd, M. F., Barber, A. J., & Crow, M. J. (2011). The geology of Thailand. London: Geological Society.
  • Ueno, K., Charoentitirat, T., et al. (2008). The Doi Chiang Dao Limestone: Paleo-Tethyan Mid-oceanic Carbonates in the Inthanon Zone of North Thailand. Proceedings of the International Symposia on Geoscience Resources and Environments of Asian Terranes (GREAT 2008), 4th IGCP 516, and 5th APSEG. Bangkok, 24-26 November 2008, 42-48.

เขียนโดย

Israporn Sethanant