วินาทีพิเศษ! 31 ธ.ค.นี้โลกเราจะมีเวลาเพิ่มขึ้น 1 วินาที

วินาทีพิเศษ! 31 ธ.ค.นี้โลกเราจะมีเวลาเพิ่มขึ้น 1 วินาที

อธิกวินาที

10.. 9.. 8.. 7.. 6.. 5.. 4.. 3.. 2.. 1.. 1.. 0.. Happy New Year! ” หลายคนน่าจะคุ้นชินกับการนับถอยหลังสู่ศักราชใหม่แบบนี้ แต่มีใครเห็นสิ่งผิดปกติในข้อความข้างต้นบ้างหรือเปล่า? … ถูกต้องครับ วินาทีที่ 1 ถูกนับสองครั้ง แต่ผมไม่ได้พิมพ์ผิดหรืออุปโลกน์ขึ้นมาเองแต่อย่างใด เพราะวันนี้ผมจะพาไปทำความรู้จักมาตราฐานการรักษาเวลาสากลอีกหนึ่งชนิด นั่นคือ วินาทีทดพิเศษ หรือ “อธิกวินาที (leap second)

รู้จักมาตรฐานเวลาสากล

โลกของเรามีระบบเวลาที่ใช้สำหรับอ้างอิงอยู่หลายระบบ ซึ่งระบบที่ใช้เป็นมาตรฐานในการนับเวลาที่เราใช้กันทุกวันนี้ คือ เวลาสากลเชิงพิกัด (Coordinated Universal Time : UTC) ซึ่งเป็นหน่วยเวลาที่ใช้ในการอ้างอิงการหมุนของโลก ซึ่งรักษาให้เที่ยงตรงแม่นยำไว้ด้วยนาฬิกาอะตอม (atomic clock) เปรียบเทียบกับ เวลาสุริยะ (Universal Time 1 : UT1) ซึ่งคำนวณจากการหมุนรอบตัวเองของโลกเทียบกับวัตถุห่างไกลบนท้องฟ้า โดยมีเส้นเมริเดียนกรีนิช (prime meridian) ซึ่งเป็นเส้นลองจิจูดที่ 0° ที่ลากผ่านเมืองกรีนิช ลอนดอน สหราชอาณาจักร เป็นตำแหน่งอ้างอิง (UTC ณ ตำแหน่งนี้ก็เป็น UTC±0 ด้วย)

standard_world_time_zones[1] แผนที่แบ่งเขตเวลามาตรฐาน UTC

1 วินาทีก็สำคัญ

เนื่องจากปรากฏการณ์ต่าง ๆ บนโลก และคาบการเกิดเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ มีผลต่อการหมุนรอบตัวเองของโลก ระบบเวลา UT1 จึงมีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงไป ต่างจากระบบเวลา UTC ที่เที่ยงตรงด้วยอะตอมของซีเซียม 133 (Cesium-133) ซึ่งนิยามค่าของวินาที (second) ตามหน่วยวัดสากล (SI units) ซึ่งความแตกต่างกันของ UT1 และ UTC นี้เอง จึงทำให้ The International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) (แต่เดิมคือ Bureau International de l’Heure (BIH)) ประกาศให้มีการปรับรักษาเวลาอธิกวินาที (leap second) ซึ่งจะกระทำเมื่อ UT1 ต่างจาก UTC มากกว่า ±0.9 วินาที และกำหนดให้เพิ่มหรือลดวินาทีทดนี้ ในวินาทีสุดท้ายของวันที่ 30 มิถุนายน หรือ 31 ธันวาคม โดยจะประกาศเป็นคราว ๆ ไป โดยการปรับครั้งแรกเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1972 อย่างไรก็ตาม การปรับอธิกวินาทีที่เคยเกิดขึ้นในอดีต มีเพียงการเพิ่มเวลาอย่างเดียวเท่านั้น ซึ่งการทดเวลาครั้งต่อไป จะเกิดขึ้นในวินาทีสุดท้ายของวันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ.2016 นี้!

leapsec
การปรับอธิกวินาทีตั้งแต่ครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 1972 – 2016 เกิดขึ้นมาแล้ว 27 ครั้ง

เราไม่ได้นับถอยหลังพร้อมกัน!

จำมุกนับถอยหลังเกิน 1 วินาทีที่ผมพูดตอนแรกได้ใช่ไหมครับ? ที่จริงแล้วจะมีเพียงชาวโลกที่อาศัยอยู่ ณ เขตเวลา (time zone) ที่ UTC±0 เท่านั้นที่จะนับอย่างนั้นได้ เนื่องจาก การปรับอธิกวินาทีนั้นจะถูกปรับพร้อมกันทั้งโลก เพราะฉะนั้น 1 วินาทีที่เพิ่มขึ้นมา จะถูกเพิ่มในเวลา 23:59:60 UTC ซึ่งเฉพาะเขตเวลา UTC±0 เท่านั้นที่จะเพิ่มในวินาทีสุดท้ายก่อนสิ้นสุดเสียงนับถอยหลัง ส่วนประเทศไทยซึ่งตั้งอยู่ที่เขตเวลา UTC+7 จะถูกทดเวลาในเวลา 06:59:60 ของวันที่ 1 มกราคม ค.ศ.2017 ไปแล้วนั่นเอง (อย่าเผลอไปเล่นมุกแบบนี้หน้า Central World เชียวล่ะ!)

อย่างไรก็ตาม ระบบการนับเวลาบนโลกยังมีความซับซ้อนอีกมาก เพราะการรักษาเวลาให้เป็นจริงทางดาราศาสตร์ ต้องมีระบบที่ละเอียดมาก ๆ รองรับ (ซึ่งอาจจะยุ่งยากกว่าที่ใช้อยู่ทุกวันนี้ก็ได้) การทดวัน ทดเวลา แม้แต่ทดวินาทีแบบนี้ จึงมีให้เราเลือกมาปรับใช้

ถือเป็น “วินาทีพิเศษ” ที่โลกมอบให้เราเป็นของขวัญปีใหม่นี้ก็ได้

อ้างอิง:

ที่มารูปภาพ

  • [1] https://en.wikipedia.org/wiki/Coordinated_Universal_Time#/media/File:Standard_World_Time_Zones.png

เขียนโดย

Pakkapol Samphet

นิสิตวิทยาการคอมพิวเตอร์ ผู้มีความสนใจและหลงใหลในความลับแห่งจักรวาล